...::: Moje roslinki :::......::: Paprocie :::...
 

Paprocie :

 









Paprocie:

Paprocie to największa, licząca ponad dziewięć tysięcy gatunków, klasa paprotników. Są to rośliny bardzo zróżnicowane. Niektóre paprocie drzewiaste osiągają do kilkunastu metrów wysokości, a najmniejsze paprocie wodne to drobne, kilkucentymetrowe roślinki. Paprocie pojawiły się na Ziemi w okresie geologicznym zwanym dewonem, a dokładniej w środkowym dewonie, około 390-360 milionów lat temu. Jako pierwsze pojwiły się paprocie drzewiaste. Jednak dopiero około 325 milionów lat temu pojawiły się pierwsze właściwe paprocie, do których należą również paprocie dzisiejsze. W górnym permie na kontynencie północnym Pangei rozpowszechniła się rodzina paproci długoszowatych ( Osmundaceae ). Są to rośliny krzewiaste, o krótkim pniu i gęstej koronie liści ( często przekraczających dwa metry długości ). W dolnej kredzie (140 - 97 mln.) rozwinęło się kilka nowych rodzajów paproci, np. Acrostichopteris, Weichselia. W paleocenie (66-55mln.) na terenie dzisiejszych Włoch rosła paproć z rzędu Ophioglossales, w czasach obecnych rząd ten jest reprezentowany tylko przez jedną rodzinę nasięźrzałowatych ( Ophioglossaceae ). Paprocie te charakteryzują się występowaniem całobrzegich lub podzielonych liści płonych z zarodnikami osadzonymi w szczytowej części i tworzących wiechę lub kłos zarodnionośny.

Najczęściej uprawiane :


Paprocie polski:


Długosz królewski ( Osmunda regalis ) jest paprocią rzadką, objętą ochroną gatunkową. Z krótkiego i grubego kłącza wyrastają liście o długości do 180 i szerokości 40 centymetrów. Są one osadzone na długim ogonku, podwójnie pierzaste, nie zimują. Górna część liści płonnych przekształca się w części środkowej pióropusza w liście zarodnionośne. Dymorfizm występuje w obrębie jednej blaszki, której część górna to część zarodnionośna, a część dolna - asymilacyjna. Ta część liścia jest delikatna, pokryta brunatnymi zarodniami. Dojrzałe zarodniki przez bardzo krótki okres zachowują zdolność kiełkowania. Długosz królewski jest w Polsce rzadko spotykany, objęty ochroną gatunkową. Najlepiej czuje się na torfowiskach i podmokłych lasach olszowych. Największe stanowisko znajduje się w Wielkopolsce, w okolicy Baszkowa. W górach nie występuje.


Języcznik zwyczajny ( Phyllitis scolopendrium ) to paproć chroniona, wyróżniająca się posiadaniem pojedynczych, całobrzegich liści. Jest o roślina wapniolubna, występująca przede wszystkim w lasach bukowych. Krótkie kłącze ma zaledwie pół centymetra grubości. Tworzące gęstą kępę liście dorastają do 80 cm długości. Mają bardzo charakterystyczny, językowaty kształt. Blaszka liściowa jest niepodzielna, o zwężonym wierzchołku i sercowatej nasadzie. Brunatny ogonek pokryty jest łuskami. Podłużne kupki zarodni rozmieszczone są równolegle na spodniej stronie liścia. W młodości chronione są przez zawijkę. Wysiane jasnobrunatne zarodniki kiełkują po około 50 dniach. Języcznik zwyczajny to paproć cieniolubna, spotykana między innymi w Pieninach i Ojcowskim Parku Narodowym.


Marsylia czterolistna ( Marsilea quadrifolia ) to rzadko spotykana w Polsce paproć pływająca. Z czołgającego kłącza wyrastają długoogonkowe liście pływające. Jak wskazuje jej nazwa mają one kształt liści czterolistnej koniczyny. Podobnie jak salwinia pływająca można ją spotkać w wodach stojących. Jej stanowiska stwierdzono na Górnym Śląsku.


Nerecznica krótkoostna ( Dryopteris spinulosa ) ma długie, do 90 cm długości, żółtawozielone liście. Kruchy ogonek okryty jest jasnobrunatnymi łuskami. Jego barwa zależy od odległości od kłącza. Przy nim jest ciemnobrunatny, wyżej w kierunku liścia- przybiera barwę słomy. Podłużna, lancetowata, zwężona na końcu blaszka liściowa jest potrójnie pierzasta. Ogonek równy jest długością 1/3 blaszki liściowej. Jasnobrunatne zarodniki kiełkują po 15 dniach. Paproć ta jest pospolita na całym terytorium naszego kraju.


Nerecznica samcza ( Dryopteris filix-mas ) to paproć którą najczęściej można spotkać w naszych lasach. Jej liście osiągają ponad metr długości. Są pierzaste ( podwójnie ), z mocno powcinanymi piórkami. Od spodu są jaśniejsze, znajdują się tam charakterystyczne kupki zarodni, przypominające kształtem ściągniętą ku sobie brzegami nerkę . Liście asymilacyjne i zarodnionośne są jednakowe. Zarodnie nerecznicy samczej dojrzewają od lipca do września. Złotawobrunatne zarodniki kiełkują po około16 dniach od wysiewu. Młode liście pokryte są jasnobrunatnymi łuskami. Krótkie kłącze tej paproci pokryte jest rdzawymi, niewielkimi włoskami. Roślina ta najlepiej czuje się w półcieniu, na glebach żyznych i wilgotnych . Jest pospolita w lasach niżu i na ocienionych zboczach górskich. Nerecznica tworzy w Polsce kilka odmian. Ziele nerecznicy samczej stosowano w medycynie ludowej jako lek przeciw pasożytom jelitowym, zawiera bowiem silną truciznę-filidynę.


Orlica pospolita ( Pteridium aquilinum ) wypuszcza co roku z pełzającego kłącza tylko jeden, jednoroczny liść, osiągający długość 1,5 metra. Osadzony jest na długim i cienkim ogonku. W zarysie liść jest szeroko trójkątny, dwu- lub trzykrotnie pierzasty. Znajdujące się po spodniej stronie liścia kupki zarodni, biegną wzdłuż krawędzi blaszki liściowej, przykryte jej białawym, zagiętym ku dołowi brzegiem. Orlica pospolita to paproć kosmopolityczna, która sięga aż po Arktykę, występuje na całej kuli ziemskiej. W widnych lasach sosnowych, na ubogich glebach, czuje się najlepiej, tworząc duże skupiska. Wymaga jednak wysokiego poziomu wód gruntowych ( co najmniej 2 metry głębokości ). Na glebach wapiennych degeneruje się, osiągając zaledwie 15 cm wysokości. Jest rośliną trującą.


Paprotka słodyczka ( Polypodium vulgare ) posiada grube kłącze, gęsto pokryte złotawobrunatnymi łuskami. Po jego górnej stronie wyrastają w dwóch szeregach pojedyncze liście. Dochodzą one do 40 cm wysokości, są podłużnie lancetowate, ciemnozielone. Liście są zimotrwałe. Blaszka liściowa jest pojedynczo pierzastosieczna, skórzasta, zwężona na szczycie. Jasnożółte zarodniki kiełkują po 10 dniach od wysiewu. Paproć ta występuje na terytorium całego kraju, od Helu aż po Tatry. Zdarza się że rośnie jako epifit u nasady pni drzew.


Paprotka zwyczajna ( Polypodium vulgare ) jest rośliną zimotrwałą. Z długiego, płożącego się kłącza ( o słodkawym smaku ) wyrastają pojedyncze liście. Są one jasnozielone, pojedynczo pierzaste, podłużne odcinki są na końcach zaokrąglone, u nasady zrośnięte ze sobą. Liście płonne o takiej samej budowie. Na ich spodniej stronie znajdują się duże, żółtawe kupki zarodni, kształtu kulistego. Jest to jedna z najczęściej spotykanych paproci. Preferuje miejsca częściowo zacienione. Osiąga do 40 centymetrów długości. Kłącza paprotki pospolitej stosowano w medycynie ludowej jako lek na gruźlicę.


Paprotnica górska ( Cystopteris montana ) występuje wyłącznie w górach. W Polsce można ją spotkać tylko w Tatrach i Karpatach. Ciemnozielona, trójkątna blaszka liściowa jest potrójnie lub poczwórnie pierzasta. Liście, wyrastające z czarnego kłącza w znacznych odstępach, nie zimują. Preferuje podłoże wapienne.


Paprotnica królewska ( Cystopteris regia ) jest paprocią wysokogórską , pospolitą w Tatrach. Preferuje podłoże wapienne. Na kłączu widoczne są nasady ogonków liściowych, pokrytych bladożółtymi łuskami. Jasnozielone, potrójnie pierzaste liście, dorastają do ponad 35 cm długości. Ogonek równy 1/3 długości blaszki liściowej, czasami dłuższy. Liście nie zimują. Nieliczne, okrągłe kupki zarodni nie zlewają się ze sobą. Wysiane, jasnobrunatne zarodniki kiełkują po 21 dniach.


Paprotnica krucha ( Cystopteris fragilis ) rośnie na skałach, stromych zboczach, murach. Liście, wyrastające na szczycie kłącza, osiągają 40 cm długości. Lancetowata blaszka liściowa jest dwu lub trzykrotnie pierzasta, jasnozielona. Liście giną na zimę. Nasady ogonków liściowych pokrywają złotawobrunatne łuski. Niedojrzałe kupki zarodni okrywają białe zawijki. Jasnobrunatne zarodniki mają owalne kształty. Gatunek ten można spotkać na całym terytorium kraju, tak w Tatrach, jak i w Kampinoskim Parku Narodowym.


Paprotnica sudecka ( Cystopteris sudetica ) rośnie na zacienionych skałach, rzadko spotykana na nizinach jest paprocią górską. Kłącze oraz nasady ogonków liściowych pokryte są żółtymi włoskami. Wśród włosków wyrastają żółtobrunatne łuski. Wyrastające w odstępach na kłączu liście osiągają do 40 cm długości. Trójkątna, jasnozielona blaszka liściowa jest trójkątnie pierzasta. Młode, nierozwinięte jeszcze w pełni liście, pokryte są całe brunatnymi łuskami. Nie zlewające się ze sobą kupki zarodni wytwarzają fasolowate, brunatne zarodniki. Występuje w Tatrach, Pieninach, Sudetach.


Paprotnik Brauna ( Polystichum braunii ) ma długie, 80 cm długości, ciemnozielone liście. Nie są one jednak zimotrwałe, usychają późną jesienią. Podwójnie pierzasta, lancetowata blaszka liściowa, od spodu jaśniejsza, zwęża się u nasady i na szczycie. Krótki, półtora centymetrowy ogonek, pokryty złotawymi łuskami, u dojrzałych liści nabiera barwy słomy.


Paprotnik ostry ( Polystichum lonchitis ) ma krótki, bo zaledwie 2-7 cm długości ogonek, gęsto pokryty łuskami. Mocno ukorzenione w części starszej kłącze, pokryte jest nasadami ogonków. Ciemnozielone, sztywne liście dorastają do 60 cm długości. Blaszka liściowa jest pojedynczo pierzasta, zimująca. Ciemnobrunatne, kuliste zarodniki kiełkują po 43 dniach od wysiania. Jest to roślina górska, spotykana jednak także na nizinach.


Pióropusznik strusi ( Matteucia struthiopteris ) odznacza się dwupostaciowością liści. Liście płonne są długie (dorastają do 160-170 centymetrów długości ), zielone, podwójnie pierzaste, tworzące charakterystyczny lejek. Ogonek liściowy jest bardzo krótki. Natomiast liście zarodnionośne są krótsze ( do 60 cm długości ), sztywne, jednokrotnie pierzaste i ciemnobrązowe. Wyrastają w środku lejka liści płonnych. Zarodniki są stosunkowo duże, ciemnobrunatne, zdarzają się też czarne, kiełkują po 14-22 dniach. Pióropusznik strusi to jedna z chronionych paproci. W Polsce przebiega północna granica zasięgu tego gatunku. Występuje na pogórzu Karpat, Pienin, w Sudetach, w Górach Świętokrzyskich, w Bieszczadach. Można ją także spotkać między innymi w Puszczy Augustowskiej, Puszczy Boreckiej, nad Nysą i Bobrem.


Podrzeń żebrowiec ( Blechnum spicant ) to jedna z naszych chronionych paproci. Wytwarza dwa rodzaje liści. Liście płonne, osadzone na krótkim ogonku, rozpościerają się szeroko, w odróżnieniu od sterczących, wyprostowanych liści zarodnionośnych. Liście płonne są ciemnozielone, lancetowate, zimotrwałe, pojedynczo pierzaste. U ich nasady znajduje się brązowawy nalot. Liście zarodnionośne są jednoroczne, pierzastosieczne, węższe od płonnych, mają długi ogonek. Często ich długość ( do 75 cm ), jest dwukrotnie większa od długości liści płonnych. Na ich spodzie znajdują się dwa sznureczkowate rzędy kupek zarodni. Paproć ta posiada grube kłącze, pokryte czarnymi łuskami. Preferuje lasy świerkowe, jodłowe i bukowe. Występuje też na stanowiskach łąkowych. Wymaga jednak kwaśnej gleby, miejsc zacienionych o obfitych opadach. Bardzo dobrze czuje się na pogórzu i w górach ( w Tatrach spotyka się ją czasami nawet w paśmie kosodrzewiny ). Nie występuje na glebach wapiennych. W Polsce przebiega jej północno- wschodnia granica zasięgu.


Rozrzutka alpejska ( Woodsia alpina ) podobnie jak r.brunatna nie toleruje gleb wapiennych. Zgodnie ze swoją nazwą jest elementem krajobrazu alpejskiego, występuje tylko w górach. W Polsce rozrzutkę alpejską możemy spotkać w Tatrach Wysokich i Zachodnich oraz w Sudetach i Karpatach Wschodnich. Jest to paproć drobna o bardzo krótkim kłączu ( do 4 cm długości ) i wąskich, dochodzących do 20 cm długości liściach. Blaszka liściowa jest żółtawozielona, podłużnie lancetowata. Charakterystyczne czerwonawobrunatne ogonki liściowe są wyraźnie członowane.


Rozrzutka brunatna ( Woodsia ilvensis ) to niewielka paprotka, spotykana w Polsce w Tatrach i na pogórzu Sudetów. Rośnie wyłącznie na skałach nie wapiennych. Z krótkiego kłącza wyrastają gęsto drobne liście ( do 20 cm długości ) o lancetowatej, podwójnie pierzastej blaszce liściowej. Paproć ta wystepuje w górach prawie całej Europy.


Salwinia pływająca ( Salvinia natans ) jak sama nazwa wskazuje jest paprocią pływającą. Występuje w stawach i wodach wolno płynących. Zarodnie osadzone są w sporokarpiach, czyli tak zwanych "nibyowocach". Jest to paproć różnozarodnikowa. Osiąga do 10 cm długości. W węzłach jej łodygi wyrastają po trzy liście, z których dwa mają blaszki pokryte warstwą wosku utrzymujące się na powierzchni wody, natomiast trzeci liść podzielony jest na kilkanaście długich, nitkowatych odcinków, zwisających w głąb wody i pełniących rolę korzeni.


Wietlica alpejska ( Athyrium alpestre ) to paproć rosnąca w górach, w Tatrach od regla górnego ( okolica Morskiego Oka, Jaworowy Szczyt ), w Karpatach, Sudetach, na Babiej Górze, w wyższych partiach Bieszczad, Górach Bialskich, Sądecczyźnie. Liście osiągają 160 centymetrów długości, podłużnie lancetowate, ciemnozielone, potrójnie pierzaste. Szerokie, do 35 cm w części środkowej. Ogonek jest równy 1/3 długości blaszki liściowej. Zarodniki są fasolowate, żółtawobrunatne, kiełkują po 14 dniach. Mimo iż jest to paproć górska, na jej stanowisko natknięto się na wyspie Wolin.


Wietlica samicza ( Athyrium filix-femina ) to bardzo rozpowszechniona paproć lasów strefy umiarkowanej. Potrójnie pierzaste, jasnozielone liście, wyrastające z rosnącego skośnie kłącza, osadzone są na brązowawym ogonku. Kupki zarodni chronione są sierpowatą zawijką. Same zarodniki są jasnożółte, lub jasnobrunatne, kiełkują w ciągu dziesięciu dni. Jest to paproć pospolita. Lubi cieniste zarośla o dużej wilgotności, o glebie zawierającej dobrze rozłożoną próchnicę. Rzadko można ją spotkać na glebach suchych. Liście, w zależności od warunków bytowania, osiągają od 20 do 150 cm długości. W Polsce spotykana na nizinach i w górach, jednak tylko do wysokości piętra kosodrzewiny.


Zachyłka Roberta ( Phegopteris robertiana ) to paproć o ciemnobrunatnym, kruchym kłączu, ulistnionym w odstępach. Dolne części ogonków liściowych i całe kłącze pokryte są przez złotawobrunatne łuski. Pionowe, potrójnie pierzaste liście wyrastają pionowo, osiągając do 60 cm długości. Szarozielona, romboidalna blaszka liściowa ma do 25 cm długości i szerokości. Kupki zarodnionośne zlewają się ze sobą tworząc ciemnobrunatne masy. Pojedyncze zarodniki są koloru złotawobrunatnego. Zachyłka Roberta występuje przede wszystkim w górach i okolicach podgórskich. Można ją spotkać w Tatrach, Pieninach, ale także w lasach Jury Krakowskiej.


Zachyłka trójkątna ( Phegopteris dryopteris ) znana jest także pod nazwą - cienistka trójkątna. Ta często spotykana, cieniolubna paproć rośnie w lasach iglastych i mieszanych. Słabo rozgałęzione kłącze, czarno połyskujące, pokryte jest bladobrunatnymi łuskami. Bardzo długi ogonek, nawet do trzech razy dłuższy od blaszki liściowej, pokryty jest u dołu lancetowatymi łuskami. Potrójnie pierzaste liście dorastają do 45 cm długości. Trójkątna blaszka liściowa ma żółtawozielony kolor. Nieliczne kupki zarodni wytwarzają żółtawobrunatne, fasolowate zarodniki. Gatunek ten równie często spotykany jest na nizinach ( Białowieski, Kampinoski Park Narodowy ) jak i w górach ( Beskidy, Karkonosze ).


Zanokcica ciemna ( Asplenium nigrum ) na końcu kłącza i u nasady liści tworzy czerwono-pomarańczowe, szerokie, jajowate lub ciemnobrunatne, wąskie łuski. W Polsce długość liści rzadko przekracza 20 cm . Ogonek liściowy jest długi, często przekracza 2/3 długości całego liścia. Zielone liście są podwójnie lub potrójnie pierzaste, wyrastają całymi kępkami. Trójkątna blaszka liściowa często posiada srebrzysty połysk. Występuje w górach i na pogórzu ( Góry Sowie, pogórze Sudeckie ), jej stanowiska nie przekraczają jednak 2000 m n. p. m.


Zanokcica klinowata ( Asplenium cuneifolium ) występuje w Polsce w czterech odmianach, które wyróżnia się po cechach liści. Wspólne cechy wszystkich odmian to: jasnozielone, cienkie, potrójnie pierzaste o kształcie rombu blaszki liściowe; ogonki liściowe dłuższe od blaszek, z ciemnobrunatną nasadą, połyskujące; przy blaszce liściowej ogonek zmienia barwę z ciemno- na jasnozieloną. Liście nie zimują. Zanokcica klinowata we wszystkich odmianach występuje na Przedgórzu Sudeckim, na Winnej Górze, na Raduni, pod Janowcami, Kiełczynem, w okolicach Sobótki i w północnej części Gór Sowich.


Zanokcica murowa ( Asplenium ruta-muraria ) to bardzo rozpowszechniona paproć rosnąca na podłożu zasadowym, na zboczach skał wapiennych, murach. Jest to roślina osiągająca 30 cm długości, wyrastająca kępkami ze spłaszczonego kłącza, na którym, tak jak na nasadach ogonków liściowych, znajdują się wąskie, ciemnobrunatne łuski. Ogonek liściowy dorównuje długością blaszce liścia lub jest nawet dłuższy. Szarozielony, przy nasadzie brązowawy. Pierzaste liście, najczęściej potrójnie złożone, w zarysie trójkątne do romboidalnych, zimotrwałe. Liście zarodnionośne nie różnią się do płonnych. Zarodniki opatrzone są cienkimi listewkami tworzącymi na nich nieregularne zygzaki. Elipsoidalne, jasnobrunatne zarodniki, kiełkują dopiero po 53 dniach.


Zanokcica północna ( Asplenium septentrionale ) jest małą paprocią osiągającą maksymalnie 30 centymetrów wysokości. Równowąsko - lancetowate liście mają do 15 cm długości. Są szarozielone, skórzaste, z dwoma lub trzema ząbkami na szczycie. Matowe liście są zimotrwałe. Kupki zarodni pokrywają całą powierzchnię listków, występuje całobrzega zawijka. W Polsce paproć ta rośnie przede wszystkim na podłożu krzemionkowym w miejscowościach podgórskich, np. w Karpatach ( w szczelinach skalnych ), na piaskowcach w Gorcach, na szczycie Łysej Góry. Unika gleb wapiennych. Jest to roślina pionierska, o gęstym systemie korzeniowym wiążącym w szczelinach skalnych glebę, dzięki czemu mogą rozwijać się inne rośliny. Pond to chroni skałę przed mrozem i erozją wodną, utrzymując wokół swoich korzeni dużą wilgotność, nie pozwalając wodzie na bezpośrednie uderzanie w skałę.


Zanokcica serpentynowa ( Asplenium adulterinum ) ma krótkie, kruche kłącze z którego wyrastają luźną kępą liście, osiągające do 25 cm długości. Pojedynczo pierzasta blaszka liściowa ma do 30 odcinków liściowych po jednej stronie, ustawionych naprzeciwlegle. Są one wachlarzowate, o brzegu karbowanym. Ogonek liściowy jest brunatny, często czarniawy, z czerwonawym odcieniem, dość sztywny, lecz kruchy. Jest to pecha pozwalająca z pewnością odróżnić zanokcicę serpentynową od skalnej. Kupki zarodni tworzą się na wszystkich liściach. Paproć ta jest spontanicznym mieszańcem zanokcicy skalnej i zanokcicy zielonej. Wydaje jednak zdolne do kiełkowania zarodniki, stając się odrębnym gatunkiem. Co ciekawe, sztuczne próby krzyżowania zanokcicy skalnej i zielonej nie dały oczekiwanych rezultatów - nie otrzymano mieszańców. W Polsce zanokcica serpentynowa występuje tylko na izolowanych stanowiskach, między innymi w paśmie Śnieżnika i Gór Sowich.


Zanokcica skalna ( Asplenium trichomanes ) rośnie w Polsce na wapieniach, granitach, piaskowcach, murach, na całym niżu Polski oraz w górach ( np. w Tatrach, Pieninach, Karpatach ). Kruche kłącze pokryte jest gęsto ciemnymi łuskami. Liście osiągające 30 cm długości są ciemnozielone, pojedynczo pierzaste, karbowane, zimotrwałe. Czerwonoczarnawy ogonek ma 6 cm długości, u jego nasady znajdują się złotobrunatne łuski z pozornym, ciemnym nerwem. Kupki zarodni, tworzące się na wszystkich liściach, zlewają się ze sobą na liściach starszych. Aby ciemnobrunatne, fasolowate zarodniki wykiełkowały, należy wysiać je do torfu z pożywką Knoppa i uzbroić się w cierpliwość. Kiełkują dopiero po 55 dniach. Paproć ta najlepiej się czuje na podłożu alkalicznym.


Zanokcica zielona ( Asplenium viride ) ma jasnozielone, pojedynczo pierzaste liście. Osiągają do 20 cm długości, giną na zimę. Na wszystkich liściach tworzą się zarodniki, zlewające się z upływem czasu w brunatną masę. Po wysianiu kiełkują po 20 dniach. Blaszka liściowa jest lancetowata, odcinki liściowe natomiast romboidalne, tępo zakończone, karbowane, osiągające do 5 mm długości. Ogonek liściowy równy jest 1/3 długości blaszki, u nasady ciemnoczerwony. Kruche, rozgałęzione kłącze, pokrywają brunatno-czarne łuski. Preferuje podłoże alkaliczne, występuje głównie w górach, rzadziej spotykana na nizinach ( można się na nią natknąć na przykład w Małopolsce i w lasach Roztocza ).




stronka wykonana przez Przemysława Nastosa